MHP’li Fethi Yıldız, Cumhuriyet’in kuruluş yıl dönümü vesilesiyle yaptığı açıklamada, Mustafa Kemal Atatürk’ün Nutuk’ta bahsettiği 28 Ekim 1923 akşamına dair anılarını ve Cumhuriyet’in ilan sürecini hatırlattı. Yıldız, Atatürk’ün “Cumhuriyet bilhassa kimsesizlerin kimsesidir” ifadesini de paylaştı.
“29 Ekim 1923’te TBMM tarafından kabul edilen Anayasa değişikliği ile Cumhuriyet ilan edildi. Cumhuriyet’in ilanının üzerinden 103 yıl geçti. Mustafa Kemal Atatürk, 28 Ekim 1923 akşamını Nutuk’ta şöyle anlatıyor.” diyen Yıldız, Atatürk’ün Nutuk’ta anlattığı Cumhuriyet’in ilan sürecini aktardı.
İşte Yıldız’ın aktardığı Nutuk’ta yer alan Cumhuriyet’in ilanına giden süreç:
“Gece olmuştu… Çankaya’ya gitmek amacıyla Meclis binasından ayrılırken, koridorlarda beni bekleyen Kemalettin Sami ve Halit Paşa’lara rastladım. Ali Fuat Paşa, Ankara’dan hareket ederken bunların Ankara’ya geldiklerini o günkü gazetede ‘Bir Uğurlama ve Bir Karşılama’ başlığı altında okumuştum. Henüz kendileriyle görüşmemiştim.
“YEMEK SIRASINDA ‘YARIN CUMHURİYET İLAN EDECEĞİZ’ DEDİM”
Benimle konuşmak üzere geç saate kadar orada beklediklerini görünce, akşam yemeğine gelmelerini, Milli Savunma Bakanı Kazım Paşa aracılığıyla kendilerine bildirdim. İsmet Paşa ile Kazım Paşa’ya ve Fethi Bey’e de Çankaya’ya benimle birlikte gelmelerini söyledim. Çankaya’ya vardığımda orada beni görmek için gelen Rize Milletvekili Fuat ve Afyonkarahisar Milletvekili Ruşen Eşref Beylerle karşılaştım. Onları da yemeğe davet ettim. Yemek sırasında ‘Yarın Cumhuriyet ilan edeceğiz’ dedim. Orada bulunan arkadaşlar hemen düşünceme katıldılar. Yemek molası verdik. O andan itibaren nasıl hareket edileceği konusunda kısa bir plan yaparak arkadaşları görevlendirdim.
Efendiler, görüyorsunuz ki Cumhuriyet’in ilanına karar vermek için Ankara’daki tüm dostlarımı davet ederek onlarla görüşüp tartışmaya asla ihtiyaç duymadım. Çünkü onların da aslında benim gibi düşündüklerinden şüphe etmiyordum. Ancak o sırada Ankara’da bulunmayan bazı kişiler, yetkileri olmadığı halde, kendilerine haber verilmeden ve rızaları alınmadan Cumhuriyet’in ilan edilmesini bize gücenme ve bizden ayrılma sebebi saydılar.
“CUMHURİYET BİLHASSA KİMSESİZLERİN KİMSESİDİR”
MHP’li Yıldız paylaşımını şu ifadelerle sonlandırdı:
29 Ekim 1923 sabahı Halk Fırkası Grubu’nda görüşülen anayasa değişikliği teklifi kabul edilmiş, ardından TBMM’de yapılan konuşmaların ardından saat 20:30’da oturuma katılan 158 üyenin tamamının oyuyla Anayasa değişikliğinin kabulü ile Cumhuriyet ilan edilmiştir.
Cumhuriyetin ilanı “Yaşasın Cumhuriyet” sesleri ve alkışlarla kutlandı “Egemenlik kayıtsız, şartsız milletindir” ilkesi devlet yönetimine yerleşti. Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nun 1. maddesine “Türkiye Devleti’nin hükümet şekli Cumhuriyettir.” hükmü eklenmiş olup “Türkiye Devleti’nin dini İslam’dır, resmi dili Türkçe’dir.” maddeleri eklenmiş ve bu değişiklik sonrası yapılan oylamayla Mustafa Kemal Atatürk Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Cumhurbaşkanı olmuştur. “Cumhuriyet bilhassa kimsesizlerin kimsesidir”.
